Archives

‘Dat kan ik niet’ De psychologisch minst pijnlijke uitweg om niet bij te hoeven dragen

4 juni 2018
‘Dat kan ik niet’ De psychologisch minst pijnlijke uitweg om niet bij te hoeven dragen

‘Zou je de kinderen op school binnenkort willen komen helpen met tekenen en schilderen?’ Misschien herkenbaar uit de succesvolle serie De Luizenmoeder, maar net zo goed van het echte schoolplein. Een vraag om bij te dragen, waar niet iedereen op zit te wachten. Recent onderzoek door specialisten in consumentengedrag wijst uit dat we liever aangeven dat we ‘er niet goed in zijn’, dan dat we zeggen er geen zin in te hebben. En waarom we dat doen? We presenteren ons liever incompetent dan dat we komen aan de sociale warmte die de ander ervaart.

Lees verder…

Een kopje thee bij Rituals: 4x psychologische beïnvloeding

1 juni 2018
Een kopje thee bij Rituals: 4x psychologische beïnvloeding

“Wilt u een lekker kopje thee?” Zo word ik steevast verwelkomt als ik bij Rituals binnenstap. Psychologisch bewust als ik ben sla ik dat natuurlijk vriendelijk af, om direct op mijn doel af te gaan: nieuwe douchegels in mijn favoriete geuren. Want, wat is het psychologische effect eigenlijk van dat kopje thee? Er gaan niet minder dan 4 belangrijke invloeden vanuit, die je stuk voor stuk verleiden een aankoop te doen. Ik zet ze voor je op een rij.

Lees verder…

Selfies voor social media: een recept om ongelukkig van te worden

21 mei 2018
Selfies voor social media: een recept om ongelukkig van te worden

Ervaringen maken gelukkig, dat blijkt keer op keer uit de wetenschappelijke literatuur. Bijvoorbeeld dankzij herinneringen aan die ervaringen, die we kunnen versterken door er foto’s van te maken. Tenminste, als we die niet maken om direct te delen. Dat blijkt uit nieuw onderzoek door experts in consumentengedrag. Foto’s creëren herinneringen en die maken gelukkig, behalve als je die maakt met het directe doel om ze bijvoorbeeld via Instagram of andere social media te delen.

Lees verder…

Waarom lijken we nu wel alcoholvrij bier te willen gaan drinken?

18 mei 2018
Waarom lijken we nu wel alcoholvrij bier te willen gaan drinken?

Youp van ’t Hek draaide bij de vorige generatie met zijn Buckler-sketch eigenhandig het drinken van alcoholvrij bier de nek om. Er volgde enkele decennia waarin we het niet lekker genoeg vonden, het vooral niet mannelijk was en er geen enkele noodzaak bestond om het te drinken. Inmiddels probeert Heineken het met 0.0 opnieuw en is het aantal andere merken (Amstel, Grolsch, Jupiler, Bavaria, Erdinger, etc. ) dat aansluit groter dan ooit. Waarom heeft de poging deze keer meer kans van slagen. Smaakt het echt beter, of is er psychologisch meer aan de hand?

Lees verder…

Met deze aanpak durft er geen toerist meer foto’s te maken in een sloppenwijk

7 mei 2018
Met deze aanpak durft er geen toerist meer foto’s te maken in een sloppenwijk

Het is een vreemd gezicht, toeristen die rondrijden door favela’s en andere sloppenwijken om daar foto’s te maken met hun peperdure spiegelreflexcamera’s. Om zichzelf daarna weer zonder enige gêne in de spiegel van hun kamer in het 5-sterrenhotel aan te kijken. Hoe kan het dat de één daar totaal geen moeite mee heeft, terwijl de ander het als hoogst immoreel ervaart? Experts in consumentengedrag deden daar onderzoek naar. Uit verschillende experimenten blijkt dat onze sociale identiteit een belangrijke rol speelt.

3 sterren *** – Wetenschappelijke inzichten vanuit de consumentenpsychologie, vertaald naar concrete voorbeelden.

In Rio de Janeiro alleen al was er in 2011 sprake van 50.000 toeristen in de favela’s. In de townships in Zuid-Afrika was het met zo’n 300.000 bezoekers in een jaar tijd nog erger. Jakarta, Sao Paulo, Mumbai, Mexico City, Cairo, Nairobi en Buenos Aires hebben er inmiddels allemaal mee te maken. Daarom zochten wetenschappers uit wat de invloed is van onze sociale identiteit en hoe we dit wellicht beter kunnen aanpakken.

Verschillende experimenten laten zien dat de mate van sociale verbondenheid die we voelen bepaalt of we er op een morele manier naar kijken.

Onze sociale identiteit bepaalt in belangrijke mate wie we zijn, wat we doen en hoe we ons tot anderen verhouden. Een Braziliaan zal niet zo snel op een Jeep stappen om foto’s te maken van de extreme armoede in de favela’s, terwijl Nederlanders wel oppassen om tijdens de Dodenherdenking op 4 mei een vrolijke selfie te maken op de Dam in Amsterdam. Onze sociale identiteit beïnvloedt onze gedachten, gevoelens en ons gedrag. En ook onze morele oordelen en ons morele gedrag.

Moreel dubieuze situaties

Zodra zich moreel dubieuze situaties voordoen bepaalt onze sociale identiteit in grote mate hoe we daarmee omgaan. Verschillende experimenten laten zien dat de mate van sociale verbondenheid die we voelen bepaalt of we er op een morele manier naar kijken. En die moraliteit meenemen in onze afweging om wel of geen tour door een favela of een andere sloppenwijk te boeken. Wij Nederlanders identificeren ons (uitzonderingen daargelaten) zwak tot zeer zwak met de inwoners van de sloppenwijk in grote buitenlandse steden. Daardoor spelen morele bezwaren maar zelden een rol en zijn we geneigd om zonder problemen op de Jeep te stappen voor een tour.

(Semi-)overheidswebsites bieden een uitstekende kans om dit toerisme in sloppenwijken een halt toe te roepen.

Het blijkt uit verschillende experimenten dat we daar uit onszelf weinig aan kunnen doen. Toeristen die zich sociaal nauwelijks verbonden voelen met de inwoners van de sloppenwijken denken daar niet of nauwelijks moreel over na, omdat de omgeving die moraliteit niet bij ze oproept. Morele overwegingen komen niet automatisch bij ze op, waardoor het ze eigenlijk niet kwalijk te nemen valt. Ze hebben daarbij een beetje hulp nodig, want dan passen ze hun gedrag spectaculair aan.

Morele cues bij toeristische informatie

(Semi-)overheidswebsites bieden een uitstekende kans om dit toerisme in sloppenwijken een halt toe te roepen. Uit de wetenschappelijke experimenten blijkt namelijk dat het wijzen op moraliteit enorme effecten heeft op de keuze van toeristen om wel of niet op de Jeep te stappen. Deelnemers bij wie het morele besef aan de hand van morele kwesties werd geactiveerd kozen significant minder vaak voor tours door sloppenwijken. De (toeristische) informatie slaagde erin moraliteit toe te voegen aan de afweging, net als bij mensen die zich sociaal sterk betrokken voelen bij de inwoners van de sloppenwijken. Een website die wijst op belangrijke morele kwesties activeert moraliteit in het brein. Als belangrijke cue, voor toeristen die daar anders niet over na zouden denken. Een korte boodschap bij toeristische informatie over steden of landen kan daardoor grote effecten hebben.

Interessant is bovendien dat het bewust maken van moraliteit ook verklaart waarom sommigen smullen van sappige roddels op TV over het privéleven van BN’ers, terwijl die daar soms behoorlijk aan onderdoor gaan. En waarom sommigen moord en brand schreeuwen over de reclamecampagnes van SuitSupply, terwijl anderen ze ‘wel grappig’ vinden of het hen zelfs weinig tot niets doet. Naarmate we ons sociaal verbonden voelen met de ‘slachtoffers’ van een campagne, een roddel of een toeristische activiteit neemt de kans toe dat we daar automatisch moreel over nadenken. Die moraliteit zorgt er vervolgens voor dat we er fel tegen ageren. Terwijl het gebrek aan morele overwegingen er bij anderen met minder sociale banden met de specifieke groepen juist voor zorgt dat ze argeloos consumeren.


Artikel met plezier gelezen? Help me het bereik te vergroten met een like op Facebook en. Zelf geen artikel meer missen? Abonneer je dan op de nieuwsbrief, zodat je iedere vrijdag de artikelen van die week van me ontvangt.

Wetenschappelijke bronnen

Reed, A., Forehand, M. R., Puntoni, S., & Warlop, L. (2012). Identity-based consumer behavior. International Journal of Research in Marketing, 29(4), 310–321.

Schuckmann, J.V., Barros, L.S.G., Dias, R.S. & Andrade, E.B. (2018). From Slum Tourism to Smiley Selfies: The Role of Social Identity Strength in the Consumption of Morally Ambiguous Experiences. Journal of Consumer Psychology, 28, 192-210.

Tajfel, H. (1982). Social identity and intergroup relations. London: Cambridge University Press.

Waarom gaat de tweede helft van een vakantie zo snel voorbij?

4 mei 2018
Waarom gaat de tweede helft van een vakantie zo snel voorbij?

Eenmaal over de helft van de vakantie lijkt het wel alsof de tijd versnelt. De dag waarop je weer terugreist naar huis komt razendsnel dichterbij, terwijl het de eerste paar dagen zo heerlijk lang leek te duren allemaal. Hoe kan dat, als ieder uur feitelijk gezien even lang zou moeten duren? Het heeft te maken met de psychologische verwerking door je brein. Van nieuwe en bestaande prikkels.

Lees verder…

Happy wife, happy life: wie bepaalt wat er op tafel staat ’s avonds?

23 april 2018
Happy wife, happy life: wie bepaalt wat er op tafel staat ’s avonds?

Slechts een klein deel van onze beslissingen maken we helemaal zelf. Voor alle anderen worden we beïnvloed door vrienden, collega’s, familie en onze partner. Bijvoorbeeld als het gaat om de vorming van onze overtuigingen, de producten die we kopen en de groepen waarmee we ons associëren. Die beïnvloeding bepaalt ook wat we weten. Maar, wie bepaalt wat er ’s avonds op tafel staat? Experts in consumentengedrag tonen wetenschappelijk aan dat de man aanvankelijk de leiding neemt, maar dat het de vrouw is die vervolgens het menu bepaalt.

Lees verder…

Waarom zijn sociale media zo verslavend?

20 april 2018
Waarom zijn sociale media zo verslavend?

Een uitgebreide oproep van Arjen Lubach ten spijt, Facebook en andere sociale media zijn zó verslavend dat we er maar heel moeilijk afscheid van kunnen nemen. Je kunt bij Quest testen of je daadwerkelijk verslaafd bent (ik niet, yeah!), maar zelfs zonder klinische score is de kans groot dat je er verslingerd aan bent geraakt. En dat is niet zo vreemd, want er ligt een heel slim psychologisch principe aan ten grondslag.

Lees verder…

Hoe kan een stoplichtsysteem ons gezonder laten eten? [video]

13 april 2018
Hoe kan een stoplichtsysteem ons gezonder laten eten? [video]

De Consumentenbond deed onderzoek naar de reactie van consumenten op keurmerken voor gezonde voeding. Al veel eerder werden de ‘groene vinkjes’ en de ‘blauwe vinkjes’ in de ban gedaan, omdat die niet bleken te werken. Te onduidelijk. In Groot-Brittanië gebruiken ze al veel langer een ‘stoplichtsysteem’. EditieNL vroeg me voor hun uitzending van donderdag 12 april of zo’n systeem hier ook zou kunnen werken. En hoe dat psychologisch zit.

Lees verder…