Na de lunch vraag je om de rekening, de serveerster brengt je de bon die aangeeft dat je €25 af dient te rekenen. Je betaalt met een briefje van €20 en een briefje van €10. De serveerster komt terug met het wisselgeld en heeft daarvoor verschillende opties, laten we er 2 onder elkaar zetten:
Framing beïnvloedt ons keuzegedrag. We beoordelen een product met 75% mager gehakt positiever dan een product met 25% vet gehakt. In de praktijk komt dat natuurlijk op precies hetzelfde neer. Het zijn de labels op voedingsmiddelen en andere producten die ons kunnen beïnvloeden. Recent onderzoek van Isaac & Poor (2016) toont aan dat dergelijke labels zelfs effect kunnen hebben wanneer we ons daar tijdens de consumptie of ervaring zelf niet direct door laten beïnvloeden, onze herinneringen raken er door gekleurd. Er is sprake van een sleeper framing effect, na afloop beoordelen we de aankoop of ervaring op basis van de framing die we vooraf zagen of hoorden.
Zou je aan een small of medium popcorn voldoende hebben, maar sta je toch ineens met een enorme emmer gepofte maïs in je handen? Marketeers maken veelvuldig gebruik van het Decoy Effect, vrij vertaald het afleidingseffect. In de consumentenpsychologie spreken we van het asymmetrische dominantie-effect, al mag je die term natuurlijk meteen weer vergeten. Meer van belang is wat er gebeurt en hoe dat van invloed is op je keuzes. Laten we met het bekendste voorbeeld beginnen, origineel uitgevoerd in een iets andere vorm in Amerika door psycholoog Dan Ariely.
We zien anderen niet graag lijden, zowel fysieke als psychologische pijn bij anderen roept automatisch een gevoel van empathie bij ons op. Dat leidt er onder andere toe dat we ons onbewust laten overtuigen door de twijfel van anderen, wanneer zij een moeilijke beslissing dienen te nemen. Recent onderzoek van Schrift and Amar (2015) beschrijft een aantal experimenten, net als een eenvoudig model dat de oorzaak voor dit consumentengedrag verduidelijkt.
“Mama Say, mama Sa, Mama Appelsap”. Dat was uiteraard niet wat Michael Jackson zong, maar eenmaal op die manier beluisterd kom je er nooit meer vanaf. Met de juiste ondertitels of aankondiging vooraf horen we vreemde Nederlandse uitspraken in Engelse songteksten. Het gaat bovendien niet om een eenmalig grapje. Zoals Timur Perlin in 2015 al aangaf in DWDD gaat het om ‘onherstelbare beschadigingen’ van nummers, we kunnen het niet meer niet-horen.
DJ Tiësto kreeg tijdens RTL Late Night afgelopen donderdag 3 maart een Edison Oeuvre Award uitgereikt. Stel dat hij een Limited Edition album uitbrengt, voor welke uitvoering zou je dan meer willen betalen?
De kans is groot dat je het liefst de eerste optie bemachtigd en daar meer voor wilt betalen, we ervaren die gemiddeld genomen als ‘waardevoller’ dan latere modellen. Toch is dat bijzonder, om verschillende redenen. Smith, Newman en Dhar (2016) deden recent onderzoek naar dit effect en ontdekten dat het te maken heeft met positieve besmetting als het gevolg van het ervaren productiemoment.
Stap je de Zara, een Jack & Jones of H&M binnen en vraag je een verkoper een leuke outfit samen te stellen? Een goede verkoper toont je eerst een spijkerbroek en daarna pas een T-shirt. Na een spijkerbroek van €95 lijkt een T-shirt van €24 goedkoper dan wanneer je de beide producten in de omgekeerde volgorde voorgeschoteld had gekregen. Ten opzichte van €95 lijkt €24 een relatief laag bedrag. Zou je eerst een T-shirt van €24 aangeboden krijgen en daarna een broek van €95? Dan lijkt die broek ineens een behoorlijk duurdere aankoop.
Een aantrekkelijke verkoopster helpt klanten naar binnen te trekken en hen effectief te overtuigen om tot verkoop over te gaan, toch? Dat blijkt niet altijd het geval. Te knappe verkoopsters schrikken mannen af die producten willen komen waarvoor zij zich mogelijk kunnen schamen, vrouwen gaan minder snel tot aankoop over wanneer zij jaloers zijn op de prachtige uitstraling van de verkoopster. Onderzoek van Wan en Wyer Jr. (2015) toont aan waar dit vandaan komt en hoe bijvoorbeeld ‘t Kruidvat daar rekening mee kan houden.
Linda is 31 jaar oud, single, niet op haar mondje gevallen en behoorlijk slim. Ze studeerde filosofie en als student besteedde ze veel tijd aan het bestrijden van discriminatie en onrecht. Bovendien nam ze deel aan anti-nucleaire demonstraties.
Wat lijkt je het meest waarschijnlijk?
Keuze gemaakt? Doe dat eerst even voordat je verder leest, welke van de twee lijkt je het meest waarschijnlijk?
De meeste mensen kiezen voor optie 2. Dat is echter vreemd, omdat een combinatie van twee feiten altijd minder waarschijnlijk is dan dat een van beiden het geval is. Dit heeft te maken met pure kansberekening. Linda zou immers bankmedewerker kunnen zijn en niet actief binnen de feministenbeweging of actief binnen een willekeurige andere beweging. In al die gevallen in optie 1 waar, optie 2 is slechts waar wanneer ze specifiek kiest voor een baan als bankmedewerker en vervolgens ook nog eens actief wordt binnen de feministenbeweging.
Waar heeft dit mee te maken? Ons brein gebruikt een soort snelkoppelingen om de wereld minder complex te maken. Het gaat om heuristieken die voorkomen dat we situaties tot in de details uit hoeven te zoeken. De Conjunction Fallacy is een bekende heuristiek binnen de consumentenpsychologie. Gezien de tijd die Linda tijdens haar studie besteedde aan het bestrijden van discriminatie en onrecht vinden we het ‘logisch’ dat ze actief is binnen de feministenbeweging, we voorkomen met die heuristiek dat we een kansberekening uit hoeven te voeren.
Nieuwe poging dan, stel je het volgende voor. Meneer van Dalen kleedt zich excentriek, hij ziet er eigenlijk altijd net te goed uit en werkt als interieurarchitect. Hij luistert graag muziek van Gerard Joling.
Wat lijkt je het meest waarschijnlijk?
Keuze gemaakt?
Inderdaad, de tweede optie vormt het goede antwoord. Indien meneer van Dalen een gay-man is zou hij immers ook een man zijn, gay-mannen vormen een onderdeel van de totale populatie mannen.
Deze heuristiek kan je onder andere in de weg zitten wanneer je nadenkt over verzekeringen. Koop je bijvoorbeeld een nieuwe iPhone en wijst Apple je erop dat je de dekking hard nodig hebt als je de telefoon laat vallen en het scherm breekt? Je zou dit uit kunnen schrijven als de volgende twee opties:
Door slechts één van de mogelijke gevolgen in één adem te noemen probeert een bedrijf als Apple in te spelen op de heuristiek in je hersenen. Apple wil je laten geloven dat optie 2 het meest waarschijnlijke scenario is, terwijl je telefoon na een val net zo goed heel zou kunnen blijven. Een verzekering is dan ineens een stuk minder interessant. Laat je niet zomaar verleiden tot de Conjunction Fallacy, probeer bij het maken van inschattingen altijd even na te denken over wat het meest waarschijnlijk is en of er een andere uitkomst mogelijk is.
Artikel met plezier gelezen? Like me op Facebook en lees wekelijks een slimme psychologische tip die je direct kunt inzetten.
Tversky, A. and Kahneman, D. (October 1983). “Extension versus intuitive reasoning: The conjunction fallacy in probability judgment”. Psychological Review 90 (4): 293–315. doi:10.1037/0033-295X.90.4.293.
Pas getrouwd? Kindje geboren? Jullie eerste eigen woning gekocht? De kans is groot dat het meteen op Facebook plaatst, je wilt het immers wel van de daken schreeuwen. Sociale media bieden je een platform om je geluk met zoveel mogelijk mensen te delen. Wist je echter dat de sociale media je mooiste herinneringen behoorlijk kunnen vertroebelen? Om die helder voor de geest te houden is het van belang daar letterlijk over te vertellen, het geschreven woord is stukken minder krachtig. Het heeft te maken met ons ‘flashbulb memory’ en de wijze waarop we dat in stand houden. Michelle Roehm (2016) deed verschillende experimenten om dit aan te tonen.