We willen onze conditie op peil houden, beter worden in de sport die we beoefenen of bijvoorbeeld graag afvallen. Het zijn langetermijn-doelstellingen waar we op den duur de vruchten van zullen plukken. We zijn ongemerkt echter niet zo goed in het bijhouden van onze daadwerkelijke voortgang, waardoor het slim is handig gebruik te maken van psychologische trucs. Het is psychologisch bijvoorbeeld een uitstekend idee om binnen het streven om af te vallen op voorhand af en toe een Schijt aan Sonja-dag in te plannen. Recent onderzoek van Woolley en Fishbach (2016) toont aan dat daarnaast beloningen op de korte termijn ons kunnen helpen de focus op de doelstellingen op de lange termijn te behouden.
“We hadden Verstappen moeten zien winnen op landelijke tv,” aldus directeur Jan de Jong van de NOS. Hij is man mening dat de Grand Prix van Spanje live op NPO1 te zien had moeten zijn, in plaats van alleen bij Ziggo Sport. Dat is achteraf natuurlijk makkelijk praten nu we weten dat hij de overwinning behaalde. Hoe komt dat eigenlijk, dat het achteraf zo gemakkelijk praten is? Het heeft te maken met de hindsight bias.
Goede doelen vragen om onze hulp, bijvoorbeeld door middel van een financiële bijdrage. Tegelijkertijd bieden die goede doelen ons hulp, bijvoorbeeld om van ons schuldgevoel af te komen. Gaat dat iets te snel? Het heeft te maken met het schuldgevoel dat we kunnen ervaren wanneer we plezieraankopen doen (in tegenstelling tot aankopen die we nodig hebben). De combinatie met een automatische donatie voor een goed doel helpt dat schuldgevoel te verminderen, waardoor we zonder gene de aankoop kunnen doen die we wensen. Hoe dat werkt? Ik duik er voor je in aan de hand van recent onderzoek door Zemack-Rugar, Rabino, Cavanaugh en Fitzsimons (2016).
Zwart, rood, zwart, rood, zwart, zwart, zwart, zwart, zwart, zwart. We spelen roulette, kun jij voorspellen welke kleur je de volgende ronde winst zal opleveren? Een groot deel van de spelers verwacht dat het rood zal worden. De kans daarop is echter net zo groot als de kant op zwart. Een kansspel zoals roulette heeft geen ‘geheugen’, de kans op rood of zwart is iedere ronde precies even groot. Zelfs na 100x zwart is de kans de volgende ronde niet groter dat er die keer rood valt in plaats van zwart. Gokkers moeten oppassen niet de Gambler’s Fallacy te trappen, een hardnekkige cognitieve denkfout die we gemakkelijk maken.
Ervaringen maken ons over het algemeen gelukkiger dan materiële aankopen. Dat is de strekking van veel recent onderzoek. Dit blijkt te maken te hebben met de mate waarin ervaringen vertellen wie we zijn, wat we belangrijk vinden en hoe we naar onszelf kijken. Wil je zo gelukkig mogelijk worden van de aankopen die je doet? Recent onderzoek van Kumar en Gilovich (2016) toont aan dat het type aankoop dat je doet bepaalt wanneer je dat het best kunt afrekenen: vooraf of achteraf.
Consumentenpsycholoog in Galileo op RTL5
16 mei 2016
Galileo is een populair wetenschappelijk programma op RTL5, gepresenteerd door Luuk Ikink. Shelly Sterk en twee andere verslaggevers zoeken naar de antwoorden op uiteenlopende vragen. In deze uitzending stelde Shelly zich de vraag waar onze kooplust eigenlijk vandaan komt en hoe winkels ons beïnvloeden met hun verkooptrucs. Ik legde haar als Consumentenpsycholoog in een van de items uit wat er gebeurt waar we geen weet van hebben.
Gemist? Kijk terug (item na eerste reclame):
Schilderijtje ophangen en daarvoor even een spijker in een gipswandje slaan? Daar heb je een hamer voor nodig, maar waar had je die ook alweer neergelegd? Grote kans dat je zomaar een kwartier zoekt naar de hamer, mogelijk zelfs zonder succes. Waarom pak je niet gewoon de moersleutel die voor je neus ligt? We hebben moeite gereedschappen of andere spullen te gebruiken voor een ander doel dan waar ze oorspronkelijk voor bedoeld zijn. Dat noemen we functional fixedness. Een concept uit de consumentenpsychologie dat je creativiteit behoorlijk in de weg kan zitten.
Voortaan betere keuzes maken? We leren van onze fouten, dus het is goed om daar nog eens op terug te kijken. Toch? Recent onderzoek van Nikolova, Lamberton en Haws (2016) toont aan dat dit niet automatisch het geval hoeft te zijn. In sommige gevallen is het beter om helemaal niet meer te denken aan de vorige keer. Benieuwd in welke gevallen het verstandig is om terug te kijken op vorige beslissingen? Ik duik er als consumentenpsycholoog voor je in.
Framing is een bekende beïnvloedingsstrategie. De wijze waarop we informatie presenteren is van grote invloed op de keuzes die we maken. We hebben liever 95% suikervrije cola dan cola die 5% suiker bevat en een boete voor een te late registratie activeert ons beter dan een korting voor tijdig inschrijven. Het is de meest pure vorm van framing: de gekozen presentatievorm beïnvloedt ons gedrag.
Bedrijven en merken werken doorlopend aan de loyaliteit van hun klanten. Ze proberen goede relaties op te bouwen en die bovendien zo te houden. Het gaat echter wel eens mis, bijvoorbeeld wanneer er een product is uitverkocht of een aankoop niet aan de wensen voldoet. Wat bepaalt of we het KLM vergeven wanneer een vlucht flink vertraagd is? Hoe legt Martin Garrix uit dat hij maar 20 minuten kan komen draaien? En hoe voorkomt een bedrijf als Apple dat een slecht werkende Maps-applicatie leidt tot negatieve mond-tot-mond reclame? Uit recent onderzoek van Sinha en Lu (2016) blijkt dat dit afhangt van twee verschillende aspecten. De mate van (on)afhankelijkheid die we als consument ervaren en de reden waar we de tegenvaller aan kunnen toeschrijven. Soms hebben bedrijven daar schuld aan, soms kunnen ze daar niets aan doen.