Ongeduld kennen we vooral van leuke dingen. Als we wachten op een pakketje. Dat we liever vandaag ontvangen dan morgen. Of als we uitkijken naar een vakantie of niet kunnen wachten tot een nieuwe serie begint. Maar volgens gedragswetenschapper David Hardisty is dat beeld te beperkt. Hij stelt dat we ook ongeduldig kunnen zijn voor negatieve ervaringen. Niet omdat we die ervaringen willen hebben, maar omdat we er vanaf willen zijn.
3 sterren *** – Wetenschappelijke inzichten vanuit de consumentenpsychologie, vertaald naar concrete voorbeelden.
Zijn idee schuurt met de klassieke theorie over geduld en ongeduld. Economisch betekent ongeduld namelijk vooral dat we liever nu een kleine beloning ontvangen, dan later een grotere. Liever nu een tientje, dan twee maanden wachten op twintig euro.
Volgens Hardisty is dat geen ongeduld, maar een voorkeur over tijd. Hij sluit zich liever aan bij het Process Model of Patience, van Sweeny. Dat stelt dat ongeduld een emotie is. Namelijk de frustratie die ontstaat doordat iets te lang duurt. Geduld is dan niet gewoonweg wachten, maar is eigenlijk het reguleren van die frustratie.
Waarom we negatieve ervaringen niet altijd uitstellen
Weinig mensen kijken uit naar een tandartsbehandeling, een lastige vraag van een klant of een dure onderhoudsbeurt aan de auto. Toch stellen we die niet altijd uit. Puur rationeel zou het logisch zijn om vervelende ervaringen zo lang mogelijk voor ons uit te schuiven.
Toch werkt dat psychologisch niet zo. Wachten op iets vervelends kan leiden tot spanning, irritatie en mentale ruis. Soms betalen we liever meteen. Bijten we door de zure appel heen.
Hardisty stelt samen met expert in consumentengedrag Weber dat het opbrengsten en verliezen en onze emotionele reacties zijn die ons wel of niet uitstelgedrag verklaren. Puur rationeel zouden we al het positieve moeten willen omarmen en het negatieve uitstellen. Samen stellen ze dat we emotioneel soms van negatieve ervaringen af willen zijn. Het gedoe achter ons laten. Dus dan stellen we die toch niet uit.
Nieuw inzicht: ongeduld als emotie
Voor marketeers is dat heel interessant. ‘Betaal later’ klinkt als een voordeel, maar is dat niet altijd voor iedereen. Voor sommige consumenten biedt het flexibiliteit. Voor anderen betekent het financiële stress door uitstel. Omdat je er in je hoofd nog mee bezig moet zijn. ‘Nu betalen en afronden’ klinkt dan eigenlijk veel aantrekkelijker.
Dat geldt voor veel meer vervelende taken. Daarom werkt ‘controleer je gegevens in 2 minuten’ vaak beter dan ‘regel je administratie’. En ‘plan nu een onderhoudsbeurt’ overtuigt beter dan ‘denk binnenkort aan het onderhoud’.
Mensen willen negatieve ervaringen niet altijd voor zich uitschuiven. Liever lossen ze het op.
Daarom is ongeduld niet altijd een zwakte. Soms is het een nuttig signaal. Het zegt: rond dit af en haal het uit je hoofd.
Bij leuke dingen betekent ongeduld ‘ik wil het nu’. Bij vervelende dingen is het ‘ik wil ervan af’.
Interessant artikel gelezen en wil je op de hoogte blijven van leuke psychologische inzichten? Meld je aan voor de nieuwsbrief, zodat je iedere vrijdag de nieuwe artikelen ontvangt.
Wetenschappelijke bronnen
Verder lezen: Hardisty, D. J. (2026). Impatience for negative experiences. Journal of Consumer Psychology, 36, 288–292. https://doi.org/10.1002/jcpy.70017
Hardisty, D. J., & Weber, E. U. (2020). Impatience and savoring versus dread: Asymmetries in anticipation explain consumer time preferences for positive versus negative events. Journal of Consumer Psychology, 30(4), 598–613.
Sweeny, K. (2025). Patience as a pathway to optimal consumer experience and behavior. Journal of Consumer Psychology.
Patrick is meer dan 10 jaar zelfstandig Consumentenpsycholoog. Hij combineert psychologie met marketing. Psychologische inzichten maken hem gelukkiger met zijn eigen (aankoop)keuzes en vormen de wetenschappelijke basis om bedrijven en instellingen te adviseren. Hij schrijft hier blogartikelen op de site, schrijft columns voor RTLZ en De Ondernemer en wordt regelmatig gevraagd voor kranten, tijdschriften, radio en televisie. Bovendien is hij zelfstandig SEO tekstschrijver en GEO specialist.
