Browsing Category

Consumentengedrag

Met deze aanpak durft er geen toerist meer foto’s te maken in een sloppenwijk

7 mei 2018
Met deze aanpak durft er geen toerist meer foto’s te maken in een sloppenwijk

Het is een vreemd gezicht, toeristen die rondrijden door favela’s en andere sloppenwijken om daar foto’s te maken met hun peperdure spiegelreflexcamera’s. Om zichzelf daarna weer zonder enige gêne in de spiegel van hun kamer in het 5-sterrenhotel aan te kijken. Hoe kan het dat de één daar totaal geen moeite mee heeft, terwijl de ander het als hoogst immoreel ervaart? Experts in consumentengedrag deden daar onderzoek naar. Uit verschillende experimenten blijkt dat onze sociale identiteit een belangrijke rol speelt.

3 sterren *** – Wetenschappelijke inzichten vanuit de consumentenpsychologie, vertaald naar concrete voorbeelden.

In Rio de Janeiro alleen al was er in 2011 sprake van 50.000 toeristen in de favela’s. In de townships in Zuid-Afrika was het met zo’n 300.000 bezoekers in een jaar tijd nog erger. Jakarta, Sao Paulo, Mumbai, Mexico City, Cairo, Nairobi en Buenos Aires hebben er inmiddels allemaal mee te maken. Daarom zochten wetenschappers uit wat de invloed is van onze sociale identiteit en hoe we dit wellicht beter kunnen aanpakken.

Verschillende experimenten laten zien dat de mate van sociale verbondenheid die we voelen bepaalt of we er op een morele manier naar kijken.

Onze sociale identiteit bepaalt in belangrijke mate wie we zijn, wat we doen en hoe we ons tot anderen verhouden. Een Braziliaan zal niet zo snel op een Jeep stappen om foto’s te maken van de extreme armoede in de favela’s, terwijl Nederlanders wel oppassen om tijdens de Dodenherdenking op 4 mei een vrolijke selfie te maken op de Dam in Amsterdam. Onze sociale identiteit beïnvloedt onze gedachten, gevoelens en ons gedrag. En ook onze morele oordelen en ons morele gedrag.

Moreel dubieuze situaties

Zodra zich moreel dubieuze situaties voordoen bepaalt onze sociale identiteit in grote mate hoe we daarmee omgaan. Verschillende experimenten laten zien dat de mate van sociale verbondenheid die we voelen bepaalt of we er op een morele manier naar kijken. En die moraliteit meenemen in onze afweging om wel of geen tour door een favela of een andere sloppenwijk te boeken. Wij Nederlanders identificeren ons (uitzonderingen daargelaten) zwak tot zeer zwak met de inwoners van de sloppenwijk in grote buitenlandse steden. Daardoor spelen morele bezwaren maar zelden een rol en zijn we geneigd om zonder problemen op de Jeep te stappen voor een tour.

(Semi-)overheidswebsites bieden een uitstekende kans om dit toerisme in sloppenwijken een halt toe te roepen.

Het blijkt uit verschillende experimenten dat we daar uit onszelf weinig aan kunnen doen. Toeristen die zich sociaal nauwelijks verbonden voelen met de inwoners van de sloppenwijken denken daar niet of nauwelijks moreel over na, omdat de omgeving die moraliteit niet bij ze oproept. Morele overwegingen komen niet automatisch bij ze op, waardoor het ze eigenlijk niet kwalijk te nemen valt. Ze hebben daarbij een beetje hulp nodig, want dan passen ze hun gedrag spectaculair aan.

Morele cues bij toeristische informatie

(Semi-)overheidswebsites bieden een uitstekende kans om dit toerisme in sloppenwijken een halt toe te roepen. Uit de wetenschappelijke experimenten blijkt namelijk dat het wijzen op moraliteit enorme effecten heeft op de keuze van toeristen om wel of niet op de Jeep te stappen. Deelnemers bij wie het morele besef aan de hand van morele kwesties werd geactiveerd kozen significant minder vaak voor tours door sloppenwijken. De (toeristische) informatie slaagde erin moraliteit toe te voegen aan de afweging, net als bij mensen die zich sociaal sterk betrokken voelen bij de inwoners van de sloppenwijken. Een website die wijst op belangrijke morele kwesties activeert moraliteit in het brein. Als belangrijke cue, voor toeristen die daar anders niet over na zouden denken. Een korte boodschap bij toeristische informatie over steden of landen kan daardoor grote effecten hebben.

Interessant is bovendien dat het bewust maken van moraliteit ook verklaart waarom sommigen smullen van sappige roddels op TV over het privéleven van BN’ers, terwijl die daar soms behoorlijk aan onderdoor gaan. En waarom sommigen moord en brand schreeuwen over de reclamecampagnes van SuitSupply, terwijl anderen ze ‘wel grappig’ vinden of het hen zelfs weinig tot niets doet. Naarmate we ons sociaal verbonden voelen met de ‘slachtoffers’ van een campagne, een roddel of een toeristische activiteit neemt de kans toe dat we daar automatisch moreel over nadenken. Die moraliteit zorgt er vervolgens voor dat we er fel tegen ageren. Terwijl het gebrek aan morele overwegingen er bij anderen met minder sociale banden met de specifieke groepen juist voor zorgt dat ze argeloos consumeren.


Artikel met plezier gelezen? Help me het bereik te vergroten met een like op Facebook en. Zelf geen artikel meer missen? Abonneer je dan op de nieuwsbrief, zodat je iedere vrijdag de artikelen van die week van me ontvangt.

Wetenschappelijke bronnen

Reed, A., Forehand, M. R., Puntoni, S., & Warlop, L. (2012). Identity-based consumer behavior. International Journal of Research in Marketing, 29(4), 310–321.

Schuckmann, J.V., Barros, L.S.G., Dias, R.S. & Andrade, E.B. (2018). From Slum Tourism to Smiley Selfies: The Role of Social Identity Strength in the Consumption of Morally Ambiguous Experiences. Journal of Consumer Psychology, 28, 192-210.

Tajfel, H. (1982). Social identity and intergroup relations. London: Cambridge University Press.

Happy wife, happy life: wie bepaalt wat er op tafel staat ’s avonds?

23 april 2018
Happy wife, happy life: wie bepaalt wat er op tafel staat ’s avonds?

Slechts een klein deel van onze beslissingen maken we helemaal zelf. Voor alle anderen worden we beïnvloed door vrienden, collega’s, familie en onze partner. Bijvoorbeeld als het gaat om de vorming van onze overtuigingen, de producten die we kopen en de groepen waarmee we ons associëren. Die beïnvloeding bepaalt ook wat we weten. Maar, wie bepaalt wat er ’s avonds op tafel staat? Experts in consumentengedrag tonen wetenschappelijk aan dat de man aanvankelijk de leiding neemt, maar dat het de vrouw is die vervolgens het menu bepaalt.

Lees verder…

Waarom zijn sociale media zo verslavend?

20 april 2018
Waarom zijn sociale media zo verslavend?

Een uitgebreide oproep van Arjen Lubach ten spijt, Facebook en andere sociale media zijn zó verslavend dat we er maar heel moeilijk afscheid van kunnen nemen. Je kunt bij Quest testen of je daadwerkelijk verslaafd bent (ik niet, yeah!), maar zelfs zonder klinische score is de kans groot dat je er verslingerd aan bent geraakt. En dat is niet zo vreemd, want er ligt een heel slim psychologisch principe aan ten grondslag.

Lees verder…

Hoe kan een stoplichtsysteem ons gezonder laten eten? [video]

13 april 2018
Hoe kan een stoplichtsysteem ons gezonder laten eten? [video]

De Consumentenbond deed onderzoek naar de reactie van consumenten op keurmerken voor gezonde voeding. Al veel eerder werden de ‘groene vinkjes’ en de ‘blauwe vinkjes’ in de ban gedaan, omdat die niet bleken te werken. Te onduidelijk. In Groot-Brittanië gebruiken ze al veel langer een ‘stoplichtsysteem’. EditieNL vroeg me voor hun uitzending van donderdag 12 april of zo’n systeem hier ook zou kunnen werken. En hoe dat psychologisch zit.

Lees verder…

De verkoper als vluchthaven: voor keuzes waar je spijt van kunt krijgen

9 april 2018
De verkoper als vluchthaven: voor keuzes waar je spijt van kunt krijgen

Het voelt heerlijk om eigen keuzes te kunnen maken, daardoor zijn we autonoom. Tenminste, zolang we van die keuze geen spijt denken te krijgen. Twijfelen we daarover en vinden we de keuze moeilijk? Dan is het prettig om die keuze aan iemand anders over te laten. Zoals een verkoper die je adviseert. Experts in consumentengedrag deden onderzoek naar moeilijke keuzes en hoe we die zo kunnen maken dat ze ons niet raken in ons geluk als ze verkeerd uitpakken.

Lees verder…

Waarom vertellen we onszelf dat planten liefde nodig hebben?

6 april 2018
Waarom vertellen we onszelf dat planten liefde nodig hebben?

“Houd de grond van de varen te allen tijde vochtig, zonder dat er een laagje water in komt te staan. Verder is het verstandig om de varens te sproeien, zodat ongedierte en stof er niet op blijven zitten.” Een volkomen praktisch advies door een medewerker in het tuincentrum, maar aangevuld door iets bijzonders “En een beetje liefde natuurlijk, want dan zal de plant het een stuk beter doen.” Liefde, voor een plant? Waarom vertellen we onszelf dat we planten laten groeien met ‘een beetje liefde’?

Lees verder…

Dominantie op de achterbumper: compenseren met een dikke BMW

26 maart 2018
Dominantie op de achterbumper: compenseren met een dikke BMW

Stel je voor dat je op de snelweg rijdt. Achter je doemt een donkere auto op. Die snel dichterbij komt en een boze blik lijkt te hebben. Voel jij je dan geïntimideerd en ga je aan de kant? En sneller dan wanneer er een schattige Mini aan zou komen toeren? De kans is groot, zo blijkt uit recent wetenschappelijk onderzoek door experts in consumentengedrag.

Lees verder…

Waarom durven we alweer naar Turkije en Tunesië op vakantie?

13 maart 2018
Waarom durven we alweer naar Turkije en Tunesië op vakantie?

EditieNL interviewde me naar aanleiding van een artikel waaruit blijkt dat het aantal boekingen naar Turkije alweer 90 procent hoger ligt dan een jaar geleden. Hoe kan dat zo snel gegaan zijn, terwijl we recent nog lazen over aanslagen, terreurdreiging en natuurlijk de coupe-pleging? Het heeft te maken met de availability bias, een stukje sociaal bewijs, de optimism bias en de confirmation bias. Teveel voor in de uitzending bleek, dus hieronder leg ik je graag uit wat ik de verslaggever vertelde.

Lees verder…

Verkeerde variatie: het effect van financieel aan de grond zitten

12 maart 2018
Verkeerde variatie: het effect van financieel aan de grond zitten

Financieel aan de grond is voor niemand fijn. Vooral niet als je het niet zo breed hebt en bovendien weinig mogelijkheden ziet dat te veranderen. En ook de psychologie werkt dan niet in je voordeel. Uit onderzoek door experts in consumentengedrag blijkt dat je zoekt naar significant meer variatie. Voor een gevoel van controle, waarmee je compenseert voor het gebrek daaraan dat je hebt over je financiële situatie. Terwijl die variatie niet altijd de beste keuze hoeft te zijn.

Lees verder…